Cemal Süreya: Hep Anne Sıcaklığını Arayan Şair

Annesinin hayalini, kulağında kalan yarı belirsiz sedasını, sıcaklığını hiç unutamadı; hasretiyle tamamladı kalan ömrünü…

Cemal Süreya: Hep Anne Sıcaklığını Arayan Şair

‘Bizi kamyona doldurdular / Tüfekli iki erin nezaretinde / Sonra o iki erle yük vagonuna doldurdular / Günlerce yolculuktan sonra bir köye attılar…’

Cemal Süreya bir şiirinde, - küçük bir çocuk iken! - yaşadığı sürgünü anlatıyordu. Tunceli/Pülümür doğumluydu. Nüfusa kayıtlı adı Cemalettin Seber’di. 1938’deki Dersim İsyanı sonunda yerel halkın bir kısmı sürgüne gönderildi. Süreya’nın ailesi de, diğer 180 aileyle Bilecik’e yerleştirildi. Annesi Gülbahar Hanım hemen ora(cık)da öldü. Cemal Süreya 7 yaşındaydı; annesini hayal meyal hatırlayacaktı. Annesinin anlattığı, Kerem İle Aslı, Leyla İle Mecnun gibi halk hikâyelerinin hep kulaklarında çınladığını tekrarlardı. Okumaya küçükten meraklıydı. Ne bulduysa satır satır okumuştu. Günü geçmiş gazeteleri özenle inceler ve aşırı bir tecessüsle gözden geçirirdi. Çocukluğunda da içine kapanık, utangaç, kendi işinde gücünde, kimseye karışmayan, günlük rutinini tekrarlamaktan hoşlanırdı. Bulunduğu yeri değiştirmekten nefret ettiğini yakın dostlarına sohbetlerinde söylerdi.

İlkokula Bilecik’te başladı, İstanbul’da tamamlayabildi. 1943’de Dostoveyski ile tanıştı; Karamazov Kardeşler’i okuyunca hayatının akışı değişti. - Bu tanışmayı ‘ikinci doğum günü’ şeklinde niteleyecekti. İçindeki huzursuzluktan yazarak kurtulabilecekti! - Ortaokulda yazar olmaya karar verdi. Adını Cemal Süreyya Seber diye değiştirecekti. Kendini, ‘çocuk kalmayı başarabilmiş, yalnızlıktan hoşlanan, okumayı/yazmayı çok seven/vazgeçemeyeceği eylem(ler) olarak gören kişi’ şeklinde tanımlayacaktı. Değişikliği benimsemediğini, aynı masada oturmayı, aynı arkadaş grubu ile zaman geçirmeyi, aynı semtlerde dolaşmayı sevdiğinin farkına varacaktı. Turgut Uyar ve Edip Cansever ile dostluğunu ölüme kadar sürdürecekti. Ruhunda ve şiirinde hissettiği ‘yalnızlık duygusu’nu ‘ölüm korkusu’nu arkadaşlarının yanında gidermeye çalışacaktı. 

Haydarpaşa Lisesi’nde yatılı okudu. Üniversite eğitimini de Ankara’da, Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde ikmal etti. Okulun koridorları çok önemli bir rol oynadı: Aynı sıraları paylaşan bir grup yazar ve şairle arkadaşlık/dostluk kurdu. Fakültedeki en yakın arkadaşı, sırdaşı, hatta tartışmacısı Sezai Karakoç’du. Sonraki yıllarda islâmcı kesimin önemli fikir, düşün ve eylem adamı olarak bilinecek Karakoç ile aynı sınıfta, aynı sırada 3 yıl oturdu. İkisi de edebiyat dostuydu; Türk şiirini, düşün hayatını, günün edebiyatını izliyordu. Kendilerince şiirin felsefesini, iç ahengini, örgüsünü, her şairin edebiyata katkısını/sesini yorumluyorlardı. 

Hatta aynı kıza abayı yaktılar. İkisi de Muazzez Akkaya adında, Gebzeli güzel kıza tutuldu. Akkaya, ünlü ABD’li aktrist Grace Kelly’e benzetiliyordu. Çok güzel ping pong oynuyordu ve şiir matinelerini de takip ediyordu. Akkaya için yazdıkları şiirleri birbirlerine okurlardı. Bazen de Muazzez Akçay’ın portmantoda asılı mantosuna/ceketine şiir bırakırlardı. Genç kız merak eder, ama gizli hayranını bulamazdı. Sonra aralarında iddiaya tutuştular. Akkaya’yı tavlayan iddiayı kazanacaktı. Kaybeden ise soyadını değiştirecekti. İddiayı Sezai Karakoç kazandı. Cemal Süreyya da, soy adını Süreya şeklinde değiştirdi. Sezai Karakoç iddiayı yitirseydi, soyadı Karkoç olacaktı. 

Ama Karakoç ile Akkaya arasındaki yakınlaşma/ilişki uzun sürmedi. Güzel kız aniden okulu bıraktı ve memleketi Gebze’ye döndü. Sezai Karakoç’un dünyası yıkıldı; sevdiği için Mona Rosa başlıklı şiir dizisini yazdı.Karakoç, Cemal Süreya ile arkadaşlığını anlatırken, ‘Cemal ile arkadaşlığım, şüphesiz onun zeki ve yetenekli bir dost olmasından kaynaklanıyordu,’ diyecekti.

Süreya; Türk şiirinde modernist bir eğilim diye nitelenen ‘İkinci Yeni’nin öncü şairleri arasına girecekti. Akımın ilkelerini açıklamayı, anlaşılmasını sağlamayı, kendine vazife edinecekti. Kendisine İlhan Berk, Ülkü Tamer, Edip Cansever, Turgut Uyar, Ece Ayhan ve Sezai Karakoç yol arkadaşlığı edecekti.

Cemal Süreya şiirde kendine özgü bir söyleyiş biçimi yakaladı. İnsanı şaşırtan buluşları, zengin birikimi, çarpıcı, duyarlı, yoğun imgeleriyle savunduğu şiir görüşünün en iyi örneklerini verdi. İlk şiir kitabı, Üvercinka’yı 1958’de yayınladı. Süreya şehirlerin şairiydi. Şiirinde yeni çağrışımlar, imgeler bulunuyordu. Şehirli aşıklar ve aşklar şiirlerinin konularıydı.

1976’da ilk düz yazı/deneme kitabı Şapkam Dolu Çiçekle’yi çıkardı. Eserin konusu şiir ve şairlerdi; şiir üzerine denemelerdi. Edebiyat dergisi Papirüs’ü 3 defa açıp kapattı. Yeni şair ve yazarların yolunu açtı. Fransızca’dan çeviriler de yaptı. Çok sayıda deneme ve eleştiri yazıları kalema aldı. 1991’de yayınladığı, 99 Yüz İzdüşümler/Söz Senaryosu adlı eseri, tanınmış kişilerin portre denemeleriydi. Ünlü 99 insan üzerine yazılan kitabı Semir Poroy, Tan Oral ve Levent Kuruca çizgileriyle bezemişti.

Süreya, şiirindeki gibi özel hayatında da aşk adamıydı. Çok renkli ve serüvenli sayılabilecek özel hayatı oldu. Yalnız kalma korkusunu, sevgisiz yaşayamama duygusu, aşk dünyasını zenginleştirdi. Tam beş kez evlendi; - kendi söylemine göre! - hepsi de aşk evliliğiydi. İlk evliliğini, orta ikinci sınıftan aşkı, Seniha Nemli Hanım ile yaptı. Sonra Suna Lokman, Tomris Uyar, Zühal Tekkanat ve Birsen Sağnak ile nikâh masasına oturdu.

Cemal Süreya, Maliye Bakanlığı, Kültür Bakanlığı, Türk Dil Kurumu’nda çalıştı. Kısa bir süre Darphane Genel Müdürlüğü’nde bulundu. İşinde çok hassas, suistimallere karşı pek dikkatli bir yöneticiydi. Gündüzlerini memuriyetle, gecelerini şiirle geçirdi. 

Annesinin hayalini, kulağında kalan yarı belirsiz sedasını, sıcaklığını hiç unutamadı; hasretiyle tamamladı kalan ömrünü… Hayatına giren kadınlarda annesinden bir parça bulduğunu sandı…

Ali Hikmet İnce yazdı.

7 October 2018 10:47
3,109 kez okundu

Süzme Haber



Benzer Haberler

Churchill’den Gürsel’e Menderes İçin Af Mektubu

İngiltere eski Başbakanı Winston Churchill; Devlet Başkanı ve MBK Başkanı Orgeneral Cemal Gürsel’e bir mektup yazarak, idam cezasına çarptırılan eski Başbakan ve 2 eski bakanın affedilmesini rica etti.

Türkeş; Menderes’in İdamına Karşı Çıktı

Türkeş’e göre; Yüksek Adalet Divanı’nın verdiği idam hükümleri tadil edilerek hafifletme cihetine gidilmeliydi.

Cemal Gürsel’in Adnan Menderes’e Mektubu

Kara Kuvvetleri Komutanlığı’ndan emekli olan Orgeneral Cemal Gürsel; 27 Mayıs Askeri Darbesi’nden hemen önce Millî Savunma Bakanı Ethem Menderes’e önerilerini içeren bir mektup vermişti. Mektup; Başbakan Adnan Menderes’e hitaben yazılmıştı.

Posta Pulu İçin Hamallık Yapan Şair

Yakın çevresinin ifadesine göre Ahmet Arif, net ve keskin bir karakterdi. Polis tarafından sürekli izlendi, gözaltında işkencelere maruz kaldı.

Menderes’in Bakanına Darbe Liderliği Önerisi

İddiaya göre Şemi Ergin; 27 Mayıs 1960’da yapılacak askerî darbenin ilk işaretleri ortaya çıktığından beri haberdardı.

Yeşilçam’ın Muhafazakâr Kralı

16 yıl boyunca, Yeşilçam’ın bir numarasıydı. Kral, unvanını taşırken zorlandığı muhakkaktı; şöhretin sorumluluğunu hakkıyla teslim etti.

Fıstık Ezmeli Sandviçle Nükleer Casusluk

Jonathan (42) ve Diana Toebbe (45) adlı karı koca, Batı Virginia’da casusluk yaptıkları iddiasıyla tutuklandı.

Online Derste Erotik Film İzleyen Öğretmen

Florida’da yaşayan Michael B. (53) adlı sosyal bilgiler öğretmeni, online ders anında cinsel içerikli film izledi.

Efesli Gladyatörler Vejetaryen Çıktı

Profesyonel dövüşçülerin ana menüsü tahıl ve bakliyattan - özellikle de fasulyeden! - oluşuyordu.

Cesedini Çalıştığı Hastaneye Bağışladı

Türk dostu, ABD vatandaşı doktor Warren Winkler (91); ölümünden sonra kullanılmak üzere cesedini görev yaptığı hastaneye bağışladı.

Kadavra İthalatçısı da Olduk

Türkiye; ABD ve Çin’den insan kadavrası satın alıyor. İsteğe/ihtiyaca göre kadavra; bütün veya parçalar halinde de ithal edilebiliyor.

Diğer Tarih Haberleri

52 Yıl Sonra Yakalanan Hırsız Veznedar

Theodore John Conrad (71) adlı ABD vatandaşının gazete manşetlerine geçen büyük sırrı ölümünden sonra ortaya çıktı.

Futbol Takımıyla Stüdyoya Giren Assolist

Fecri Ebcioğlu, iflah olmaz Fenerbahçe taraftarıydı. Takımının muvaffakiyetini ölümsüzleştirmek istedi. FB’yi öven, göklere çıkaran marşın sözlerini yazdı.

Şampiyon Muhammet Ali’nin Çizdiği Resimler

Dünya Ağır Sıklet Boks Şampiyonlarından Muhammet Ali’nin çizdiği resimler 1 milyon dolara satıldı.

Araştırma Şirketlerini Fonlayan Başbakan

Avusturya Başbakanı, muhafazakâr Avusturya Halkın Partisi - ÖVP! - Genel Başkanı Sebastian Kurz (34), istifa etmek zorunda kaldı.

FBI’nin Terörist Listesi’nden İçişleri Bakanlığı’na

Afganistan’da kontrolu sağlayan Taliban’ın ilk hükümeti açıklandı.

70 Yıl Sonra Gelen Özür

Virginia Eyalet Valisi Ralph Northam, 70 yıl önce beyaz bir kadına tecavüz ettikleri gerekçesiyle yargılanan 7 zenci sanığın suçsuz olduğunu açıkladı, ailelerinden tarih önünde özür diledi.

Usame Bin Ladin, Biden’a Suikastı Engellemiş

İngiliz Daily Mail gazetesinde yayınlanan haber uluslar arası politik arenaya bomba gibi düştü.