Anıları Çöplükten Toplanan Parti Genel Başkanı

Türk Solu’nun önemli ismi, TİP - Türkiye İşçi Partisi! -’in son Genel Başkanı Behice Boran’ın yüzlerce mektubu - İngilizce/Türkçe! - ve fotoğrafı çöplükte bulunmuştu.

Anıları Çöplükten Toplanan Parti Genel Başkanı

Türk Solu’nun önemli ismi, TİP - Türkiye İşçi Partisi! -’in son Genel Başkanı Behice Boran’ın yüzlerce mektubu - İngilizce/Türkçe! - ve fotoğrafı çöplükte bulunmuştu. Rivayete göre Boran hakkında kitap çalışması yapan ve Yalova’da ikamet eden akademisyenin ani ölümü üzerine belgeler elden çıkmıştı.

Boran’ın şahsi arşivi sayılabilecek yoğunluktaki mektup ve fotoğraflar, Eskişehirli antikacı Sadik İrk tarafından fark edildi. Daha doğru bir ifade ile İrk’in dikkati neticesinde gündeme geldi. Adı geçen antikacı, Yalova’da kurulan pazarda dolaşıp işine yarayabilecek eski eşyalar arıyordu. Arşiv bir satıcının tezgâhındaydı fakat sahibinin kimliği bilinmiyordu. Nereden tedarik edildiğini sorduğunda yüzlerce dokümanın kaynağı hakkında ilginç/garip bilgiye ulaştı: ‘Çöplükten, geri dönüşümden kurtarılmıştı.’

- Hapishane Günlüklerinin Çoğunluğu Osmanlıca İdi… -

Belgelerin içinde yarım asrı aşmış mektuplar vardı. Bir kısmı, Boran’ın anne ve babasına yazılmıştı. Soyadı bölümünde - aile lakabı! - ‘Sadık’ okunuyordu. 1950 tarihli, cezaevinden yollandığı anlaşılan mektuplar ‘Görülmüştür!’ mühürlüydü. Günlüklerinin çoğunluğu eski harflerleydi. Bir yoruma göre, herkesin tarafından okumasını istememiş olabilirdi. Bazı mektuplarında da Osmanlı alfabesini kullandığı görüldü.

Bir siyasi tarihçinin yorumuna göre, ‘çöplükten hazine çıkmıştı!’ Değeri bilinmeli, ilgililere ulaştırılıp yarınlara güvenle aktarılması temin edilmeliydi. Mektupları, anıları şahsi tarih, konuşma metinleri de siyasi tarih açısından önemliydi, belge değerindeydi. Özellikle cezaevi günlükleri, yaşandığı dönemin acımasız/sert koşullarının müşahhas şahitleriydi. 

Boran’ın şahsi arşivini satın almak isteyenler çıktı. Fakat amaçları farklıydı. Bir bedel ödendiğinde kâr etmek isteyeceklerdi. Belgelerin birden fazla kişiye ulaşması, yani parçalanması/parçalanması mümkündü. Arzulanan ise, tek alıcıya gitmesi ve güvenilir kurumda saklanmasıydı.

- Boran’ın Arşivi TÜSTAV’a Gitti… -

Boran’ın arşivine TÜSTAV - Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı! - da talip oldu. Kurumun mütevelli heyet üyesi Abdurrahman Atalay ile azası Şerafettin Arun’un önerisi uygun görüldü. Bütün belgeler kendilerine teslim edildi.

Şahsi belgeliği çöplükte çıkan Behice Boran fırtınalı, çileli ve acılarla dolu uzun hayat sürdü. Fikirlerinden ötürü yargılandı, mahkûm edildi ve 10 yıla yakın hapis yattı. Ülkesini terk edip yurt dışında yaşamak zorunda bırakıldı. Ömrünün son 7 yılını sürgünde geçirdi. Vatandaşlıktan çıkarıldı. Siyasi mültecilere bağlanan cüzi maaşla kıt kanaat geçinmeye çalıştı. 77 yaşında Brüksel’de menfada hayatını yitirdi. Ülkesinde gömülmeyi vasiyet etti. İsteğine uyuldu, cenazesi İstanbul’a getirildi ve Zincirlikuyu Mezarlığı’nda toprağa verildi.

Behice (Sadık) Boran Kazan Türkü idi. Ailesi, Bursa’ya yerleşmişti. Robert Kolej’in orta kısmını 1927’de bitirdi. Aynı okulun lise bölümünden birincilikle mezun oldu. Kolej tarihine, ‘o tarihe kadar birinci olan ilk kız öğrenci’ diye yazıldı. ABD’nin Michigan Üniversitesi’nden burs kazandı. Sosyoloji alanında eğitim aldı ve doktora yaptı. 1939’da Türkiye’ye dönünce, DTCF’nin Sosyoloji Bölümü’ne doçent kadrosuyla atandı. Göreve başladığında, şahsi tarihinde, ‘ABD’den doktora eğitimi alan ilk Türk kadın öğrenci’ bilgisi yazılıydı. 

- Hep Müesses Nizama Muhalif Kaldı… -

Marksist düşünce ile ABD’de tanıştığını açıklayacaktı. Fikirleri her ortamda savundu. DTCF’de çeşitli soruşturmalar, cezalandırmalar yaşadı. Görevine son verildi, Danıştay kararı ile geri döndü. Ama karşıt öğretim üyeleri ve öğrencilerin tepkileriyle karşılaştı. 1948’de TBMM’de kabul edilen bir kanunla akademisyenliği sona er(diril)di.

Çevirmen/spiker Nevzat Hatko ile hayatını birleştirdi. 2 evlat - Elif adlı bir kız, Dursun isimli bir oğul! - dünyaya getirdi. 

1950’de Adnan Menderes’in Başbakanlığındaki hükümetin Kore’ye asker göndermesi kararını tenkit eden bildiri yayınladı. 15 ay hapse mahkûm edildi ve cezasını çekti.Siyasi hayatı boyunca TİP ile ‘illegal’ TKP’nin birlikteliği/beraberliği/işbirliği çizgisini savundu.

1965 Seçimleri’nde, TİP listesinden Şanlıurfa Milletvekili seçilip TBMM’ye girdi.

- 12 Eylül Darbesi’nde Sağlık Sorunları Yaşadı… -

1970’de, TİP’e Genel Başkan seçildi. 12 Mart 1971 Muhtırası’nın ardından gözaltına alındı ve hapsedildi. Partisi kapatıldı, 25 yıl hapse mahkûm edildi. 1974’de yayınlanan af kanunu ile hürriyetine kavuşabildi. 64 yaşındaydı ve kaldığı yerden siyasi çalışmalarına/faaliyetlerine devam etti. 

Aynı yıl eşi Nevzat Hatko felç geçirdi ve bakıma muhtaç duruma düştü. Behice Boran vefa örneği gösterdi. Eşinin bütün bakımını üstlendi. Altını temizlemek dâhil tüm ihtiyaçlarını gidermeye/karşılamaya çalıştı. Ünlü dilbilimci Mine Urgan, ‘Bir Dinazorun Anıları’ adlı kitabında Behice Boran Hatko’nun eşine gösterdiği sevgiyi ve ilgiyi bütün açıklığı ile anlattı.

Yunanca’dan yaptığı çevirilerle çok sayıdaki klasik eseri dilimize kazandıran Nevzat Hatko, 1981’de tedavi için götürüldüğü Sofya’da son nefesini verdi.

Boran, 12 Eylül 1980 darbesinin ardından ev hapsine alındı. Kalp krizi geçirdi, bir ay kadar hastanede yoğun bakımda kaldı. Ciddi sayılacak sağlık sorunları vardı. Çevresinin yurt dışına çıkması önerisini zorlukla kabul etti. Kırmızı pasaportunu gösterip Avrupa’ya geçmeyi başardı. Bir röportajında, ‘Mücadelemi hep vatan toprağında verdim. 70 yaşımda gurbete çıkacağım aklıma gelmemişti,’ diyecekti. 

Bir yıl sonra vatandaşlıktan çıkarıldığı duyuruldu. Son kararı: TİP ile TKP’nin birleştiğini açıklamak oldu.

Ali Hikmet İnce yazdı.

30 January 2021 23:11
768 kez okundu

Süzme Haber



Benzer Haberler

Seçimi Kazanan Başbakan Meclise Sokulmadı

Samoa’nın yeni Başbakanı Bayan Mata'afa, gittiği parlamento binasına alınmadı ve bahçede kurulan çadırda yemin merasim yaptı.

Çöpçülük Yapan Eski Belediye Başkanı

Göteborg’un eski Belediye Başkanı Ann-Sofie Hermansson (56), hayatını kazanmak için çöp kamyonu sürüp çöp toplamaya başladı.

Bandırma Vapuru’nu Jilet Yapmıştık

Tarih yazan Bandırma Gemisi, 1924’de seferden alındı. Bir yıl sonra da Haliç’e çekilip tersanede söküldü. Rivayete göre, elde edilen hammadde hurdacıya satıldı.

Covid-19 Dezenfektanından Kaçak İçki

Resmi açıklamaya göre kaçak içki yüzey temizlemede kullanılan etil alkol bazlı dezenfektana içki aroması eklenmesiyle elde edildi.

John Wayne de Zenci Karşıtı Çıktı

ABD’li ünlü aktör John Wayne’nin de ırkçılığı ortaya çıktı. Wayne koyu bir zenci karşıtıymış.

Trump’ın Şahsi Papazı’nın Kehaneti Fos Çıktı

ABD Başkanı Donald Trump’ın ‘Ruhani Danışmanı’/’Şahsi Papazı’ Paula White-Cain’in - seçimlerden hemen önce! - Florida’da düzenlediği ayinde söylediği, ‘Zaferin ayak seslerini duyuyorum. Seçimleri kazanacağız!’ şeklindeki kehaneti fos çıktı.

Kraliçenin Şahsi Eşyaları İnternette Satışta

İngiltere Kraliçesi Elizabeth’in şahsi eşyaları internet üzerinden ederinin altında fiyatlardan satışa sunuldu.

Stalin’in Resmi Kurban Sayısı 2.900.000 Kişi

Sovyetler Birliği’ni 26 yıl çelik eldivenle yönetilen Josep Stalin’ın kurbanları hakkında ilk kez resmi istatistik yayınladı.

Putin’in KGB Sicili: ‘Devlet Başkanı Olabilir!’

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in KGB tarafından tutulan şahsi sicil dosyası üzerindeki ‘gizlilik zırhı’ kaldırıldı ve incelemeye/sergilenmeye açıldı.

Kurtarıcısına Âşık Olan Ayı

Veronika Dichka (25) adlı manken ve sosyal medya fenomeni genç kadın, hayatını kurtardığı, evine aldığı ayı tarafından korumaya alındı.

Çöpçülük Yapan Eski Belediye Başkanı

Göteborg’un eski Belediye Başkanı Ann-Sofie Hermansson (56), hayatını kazanmak için çöp kamyonu sürüp çöp toplamaya başladı.

Bandırma Vapuru’nu Jilet Yapmıştık

Tarih yazan Bandırma Gemisi, 1924’de seferden alındı. Bir yıl sonra da Haliç’e çekilip tersanede söküldü. Rivayete göre, elde edilen hammadde hurdacıya satıldı.

Arkadaşının Cesedini 6 Ay Çöp Kutusunda Sakladı

Michelle Haney (48) adlı kadın, sosyal güvenlik ödemelerini alabilmek için oda arkadaşının cesedini 6 ay boyunca çöp varilinde sakladı.

Tutuklayan Şarkılar ve Muazzez Abacı

Vurgun adlı Uşşak şarkı ile kalplerimize demir atan, güçlü ses, hanımefendi sanatçı Muazzez Abacı’nın son çalışması Sezen’imin Şarkıları yayınlandı.

Nebahat Çehre’nin Başındaki Bardak

Yılmaz Güney ile Nebahat Çehre arasındaki ilişki inişli çıkışlıydı.

‘Sevgililer Günü’ Hediyesi: Devlet Sırları

Olayı haber alan Hindistan Hava Kuvvetleri İstihbaratı, orduda serbest paraşüt eğitmeni kadrosuyla çalışan Arun Marwaha’yı suçüstü yakaladı.

Gâzi Paşa’nın Cenaze Namazı

Mustafa Kemal Paşa’nın cenaze namazı, ölümünden tam 9 gün sonra, 19 Kasım 1938 sabahı Dolmabahçe Sarayı’nda, saat 08:10’da kılındı.

Bir Sevda Masalı: Rahşan İle Bülent

Ecevit çifti, Bülent Bey’in sınıf arkadaşı, gazeteci/yazar Altemur Kılıç’ın kaleme aldığı piyesin sahneye konulma aşamasında tanıştı. Bülent Ecevit, Rahşan (Aral) Ecevit’i ilk görüşte beğendi ve sevdi.

Hesaba Yanlışlıkla Yatırılan Parayı Harcadılar

Banka hesaplarına yanlışlıkla yatırılan parayı harcayan çift; hırsızlık suçlamasıyla yargılanıyor.

Çelik Tabuta Konuldu Üzerine Beton Döküldü

Mugabe Ailesi; cenazenin gömüldükten sonra çalınabileceğini ileri sürdü; hırsızlığı engelleyebilecek ciddi tedbir(ler)in alınmasını istedi.

Dünyanın En Uzun Boylu Erkek Politikacısı

Robert Cornegy (53); dünyanın en uzun boylu erkek politikacısı unvanını kazanıp Guinnes Rekorlar Kitabı’ndaki yerini aldı. Boyu 2 metre ve 9 santim.

Cesedini Çalıştığı Hastaneye Bağışladı

Türk dostu, ABD vatandaşı doktor Warren Winkler (91); ölümünden sonra kullanılmak üzere cesedini görev yaptığı hastaneye bağışladı.

Bıyık, Dudak Kanserini Engelliyormuş

Kansas Üniversitesi Dermatoloji Bölümü'nün araştırmasına göre; bıyık bırakan erkekler dudak kanserine çok daha az oranda yakalanıyormuş

Pearl Harbour Saldırısını Bil(dir)en Yazar

ABD’li tanınmış romancı, savaş muhabiri ve gazeteci Ernest Hemingway, Japonların Pearl Harbour’a yapacakları saldırıyı önceden öğrenmiş ve ONI (ABD Deniz Kuvvetleri Haber Alma Bölümü)’ye bildirmiş.

Başbakan’ın Makam Otosundaki Ölü Bebek

Cenazeyi kefenleyip makam otomobilinin bagajına koyup Cebeci Asri Mezarlığı’na götürdüler.

Son Sultanın Son Sevdası

Son Osmanlı hükümdarı, 115. İslâm Halifesi, Sultan Vahideddin ya da Sultan Vahdettin, 1 Eylül 1921’de, son eşi, 5. karısı Nimet Nevzat Hanım ile dünya evine girdi. Padişah 61 yaşındaydı; yeni zevcesi ise 18 yaşına yeni basıyordu.

Yıldız Yaratan Yapımcının İntiharı

Nevzat Pesen; sektör haline gelememiş acımasız Yeşilçam sinemasının ne ilk, ne de son kurbanıydı.

Aşk Filmlerinin Değişmeyen Aktörü

Göksel Arsoy; Kerime Nadir’in ünlü romanı Samanyolu (1959)’nun sinema filmi ile şöhrete ulaşmıştı.

Devlet Gibi Otoriter Kadın

Neriman Köksal adı ile Yeşilçam’da ünlenen Hatice Küpçü, Çetin Karamanbey tarafından sinemamıza kazandırıldı.

‘Lozan Bayramı’nı Demokrat Parti Kaldırdı

1923’den 1949’a kadar aralıksız kutlanan ‘Lozan Barış Bayramı’, 14 Mayıs 1950’de iktidara gelen Demokrat Parti tarafından - aynı yıl! - kaldırıldı.

Churchill’den Gürsel’e Menderes İçin Af Mektubu

İngiltere eski Başbakanı Winston Churchill; Devlet Başkanı ve MBK Başkanı Orgeneral Cemal Gürsel’e bir mektup yazarak, idam cezasına çarptırılan eski Başbakan ve 2 eski bakanın affedilmesini rica etti.

‘Örtülü Ödenek’ten Maaşa Bağlanan Başbakan

Menderes’ten önce aynı görevdeki Şemsettin Günaltay’a aylık 3.000 TL ödeme yapılırdı.

Başbakan’a Dans Dersi Veren Ünlü Komedyen

Yeşilçam’ın ünlü ismi, komedyen Öztürk Serengil’in DP’li Başbakan Adnan Menderes’e dans dersleri verdiğini çok dar bir çevre bilirdi.

Amerika’da Bakkalda Çıkan Türk Filmleri

Brooklyn’de Vatan Bakkaliyesi’nin sahipleri Haydar ve Hüseyin Beyler, Muzaffer Tema’yı sever, takdir ederdi. Kendisine müjde verdiler: Tema’nın da rol aldığı 3 Türk filminin kusursuz kopyaları kendilerindeydi.

Belediyenin Kazdığı Çukura Düşen Şair

Geleneksel kalıpları kırıp, sokaktaki insana şiiri sevdiren, anlamasını-kendini bulmasını sağlayan şairdi Orhan Veli (Kanık).

Kemal Tahir Gençliğinde Ünlü Bir Kabadayıydı

Ünlü sosyalist romancımız Kemal Tahir gençliğinde hızlı bir kabadayıydı. Mahallesinden izni olmadan kuş bile uçamazdı.

Ecevit’in İpi Washington’da Çekilmiş

Çetingüleç kitabında, Ecevit Ailesi ile ilgili birebir şahit olduğu ve dinlediği olayları anlatıyor.

Sosyalist Muganniye

Kimsesizler yurdunda kaldığında, gün gelecek genç Türkiye’nin ön önemli kadın sesi olacağını bilmiyordu.

İdama Giderken İşkence

Gezmiş ve arkadaşları, idama giderken işkenceye tabi tutulmuştu!

Diğer Tarih Haberleri

FBI’nin Terörist Listesi’nden İçişleri Bakanlığı’na

Afganistan’da kontrolu sağlayan Taliban’ın ilk hükümeti açıklandı.

70 Yıl Sonra Gelen Özür

Virginia Eyalet Valisi Ralph Northam, 70 yıl önce beyaz bir kadına tecavüz ettikleri gerekçesiyle yargılanan 7 zenci sanığın suçsuz olduğunu açıkladı, ailelerinden tarih önünde özür diledi.

Usame Bin Ladin, Biden’a Suikastı Engellemiş

İngiliz Daily Mail gazetesinde yayınlanan haber uluslar arası politik arenaya bomba gibi düştü.

Vatikan Gayrimenkul Zengini

Katolik dünyasının kalbi Vatikan, tarihinde ilk kez mülklerinin listesini kamuoyu ile paylaştı.

Hasta Öldürüp Prim Alan Ambulans Görevlisi

Davide Garofalo (46) adlı ambulans görevlisi, mafyanın işlettiği cenaze şirket(ler)iyle işbirliği yapıp öldürdüğü hasta başına prim aldı.

Bandırma Vapuru’nu Jilet Yapmıştık

Tarih yazan Bandırma Gemisi, 1924’de seferden alındı. Bir yıl sonra da Haliç’e çekilip tersanede söküldü. Rivayete göre, elde edilen hammadde hurdacıya satıldı.

İtalyan ‘Robinson Crusoe’ Pes Etti

İtalya’ya bağlı Budelli adasında 32 yıl tek başına yaşayan Mauro Morandi (81) yetkililerin baskısına daha fazla dayanamadı ve pes ettiğini açıkladı.